นิทานชาดก นิทานพุทธศาสนา

นิทานชาดก

นิทานชาดก

นิทานชาดก

นิทานชาดก เป็นนิทานที่มีที่มาจากพระพุทธศาสนา โดยพระพุทธเจ้าทรงนำนิทานพื้นบ้านของชาวอินเดียที่รู้จักกันดี นำมาปรับใช้กับ ธรรมะสอนใจ เพื่อให้ชาวบ้านสามารถเข้าใจธรรมะได้ง่ายขึ้นเมื่อพระองค์แสดงธรรม เมื่อถึงธรรมตรงที่พระพุทธเจ้าต้องการให้ชาวบ้านเข้าใจก็จะทรงยกนิทานขึ้นมาเปรียบเทียบเนื้อหาเพื่อให้เข้าใจหลักธรรมได้ง่ายขึ้น นิทานชาดก สั้นๆ พร้อมข้อคิด จะอิงมาจากธรรมะส่วนหนึ่งในคัมภีร์พระไตรปิฎก โดยเชื่อกันว่าเป็นเรื่องราวในชาติก่อนๆของพระพุทธเจ้า สมัยที่ยังทรงเสวยพระชาติเป็นพระโพธิสัตว์ บำเพ็ญบารมี ก่อนที่จะจุติมาเป็นพระพุทธเจ้า

ความหมายของชาดก

ชาดก เล่าถีงการเวียนว่ายตายเกิด ในชาติต่างๆ ของพระพุทธเจ้า ที่ได้เวียนว่ายตายเกิด ได้พบปะผจญกับเหตุการณ์ต่างๆดีบ้างชั่วบ้าง แต่ได้พยายามทำความดีติดต่อกัน จนเมื่อสั่งสมบารมีความเพียญจนได้มาเป็นพระพุทธเจ้าในชาติสุดท้าย หรือง่ายๆก็คือ เรื่องชาดก เป็นการเล่าถีงการทำความดีของพระโพธิสัตว์ที่ได้พยายามบำเพ็ญแต่ความดีในทุกๆชาติ สาระสำคัญของนิทานชาดกก็คือ คติธรรมสอนใจ และคุณงามความดี การทำดีที่อยู่ในนิทานนั้นๆ

ประเภทของชาดก

ชาดกมี 2 ประเภท  คือ

1. นิบาตชาดก เป็นชาดกในพระไตรปิฎกมี 500 เรื่อง แบ่งออกเป็นหมวดๆ ตามจำนวนคาถา นับตั้งแต่ 1 คาถาถึง 80 คาถา   ชาดกที่มี 1 คาถาเรียกว่า เอกนิบาตชาดก   2 คาถาเรียกว่า  ทุกนิบาตชาดก  3 คาถาเรียกว่า ตักนิบาตชาดก  4 คาถาเรียกว่า จตุคนิบาตชาดก 5 คาถาเรียกว่า ปัญจกนิบาตชาดก ชาดกที่มีเกิน 80 คาถาขึ้นไปเรียกว่า  มหานิบาตชาดก  ซึ้งมี 10 เรื่อง  เรียก  ทศชาติ  หรือ  พระเจ้าสิบชาติ

2. ปัญญาสชาติชาดก เป็นชาดกที่แต่งขึ้นจากนิทานพื้นเมือง ไม่มีในพระไตรปิฎก หรือเรียกว่า ชาดกนิบาตมี 50 เรื่อง พระภิกษุชาวเชียงใหม่แต่งขึ้นเมื่อประมาณพ.ศ. 2000-2200  เป็นภาษามคธ โดยเลียนแบบนิบาตชาดก  ครั้นเมื่อพ.ศ.2443-2448  พระบรมวงศ์เธอกรมพระสมมตอมรพันธ์ ดำรงตำแหน่งองค์สภานายก หอพระสมุดสำหรับพระนคร ได้ทรงแปลเป็นภาษาไทย เรื่องปัญญสชาดกจึงแพร่หลาย

รายชื่อชาดกเรื่องต่างๆ

นิบาตชาดก

เป็นเรื่องชาดกที่ปรากฏในพระไตรปิฎกภาษาบาลี ในส่วนพระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มีทั้งหมด 547 เรื่อง ปรากฏในเล่มที่ 27 มี 525 เรื่อง ในเล่มที่ 28 มี 22 เรื่อง รวมทั้งสิ้นจึงเป็น 547 เรื่อง ซึ่งจำแนกในแต่ละหมวด แต่ละเรื่องได้ คือ

– เล่มที่ 27 อปัณณกวรรค หมวดว่าด้วยการปฏิบัติไม่ผิด 10 เรื่อง
1.ปัณณิกชาดก 2.วัณณุปถชาดก 3.เสริววาณิชชาดก 4.จูฬเสฏฐิชาดก 5.ตัณฑุลนาฬิชาดก 6.เทวธัมมชาดก 7.กัฏฐหาริชาดก 8.คามณิชาดก 9.มฆเทวชาดก 10.สุขวิหาริชาดก

– เล่มที่ 27 สีลวรรค หมวดว่าด้วยศีล 10 เรื่อง
1.ลักขณชาดก 2.นิโครธมิคชาดก 3.กัณฑิชาดก 4.วาตมิคชาดก 5.ขราทิยชาดก 6.ติปัลลัตถมิคชาดก 7.มาลุตชาดก 8.มตกภัตตชาดก 9.อายาจิตภัตตชาดก 10.นฬปานชาดก

– เล่มที่ 27 กุรุงควรรค หมวดว่าด้วยกวาง 10 เรื่อง
1.กุรุงคมิคชาดก 2.กุกกุรชาดก 3.โภชาชานียชาดก 4.อาชัญญชาดก 5.ติตถชาดก 6.มหิฬามุขชาดก 7.อภิณหชาดก 8.นันทิวิสาลชาดก 9.กัณหชาดก 10.มุนิกชาดก

– เล่มที่ 27 กุลาวกวรรค หมวดว่าด้วยลูกนกครุฑ 10 เรื่อง
1.กุลาวกชาดก 2.นัจจชาดก 3.สัมโมทมานชาดก 4.มัจฉชาดก 5.วัฏฏกชาดก 6.สกุณชาดก 7.ติตติรชาดก 8.พกชาดก 9.นันทชาดก 10.ขทิรังคารชาดก

– อัตถกามวรรค หมวดว่าด้วยผู้ใคร่ประโยชน์ 10 เรื่อง

ทศชาติชาดก

1. เตมิยชาดก
2. ชนกชาดก
3. สุวรรณสามชาดก
4. เนมิราชชาดก
5. มโหสถชาดก
6. ภูริทัตชาดก
7. จันทชาดก
8. นารทชาดก
9. วิธูรชาดก
10. มหาเวสสันดรชาดก

ประโยชน์ของนิทานชาดก

ประโยชน์นิทานชาดก นั้นมีจำนวนมากทั้งในการส่งเสริมการเรียนรู้และการเติบโตทางจิตวิญญาณของบุคคล นี่คือบางประโยชน์ที่สำคัญของ นิทานชาดก 500 เรื่อง

1.การสื่อสารค่านิยมและจริยธรรม นิทานชาดกช่วยสื่อสารค่านิยมและหลักจริยธรรมที่มีความสำคัญในสังคม โดยการนำเสนอตัวละครหรือสัญลักษณ์ที่แสดงถึงความดีหรือความชั่ว ผู้ฟังหรือผู้อ่านสามารถเรียนรู้และเข้าใจความหมายของค่านิยมเหล่านี้ผ่านเรื่องราวที่น่าสนุก

2.การส่งเสริมการคิดวิเคราะห์ นิทานชาดกมักมีการใช้สัญลักษณ์และภาพเรื่องราวที่ต้องการการคิดวิเคราะห์ในการตีความ ผู้ฟังหรือผู้อ่านจะต้องทำความเข้าใจและคิดว่าแต่ละส่วนแทนความหมายอย่างไร ซึ่งส่งเสริมการพัฒนาการคิดเชิงวิเคราะห์และความคิดสร้างสรรค์

3.การเรียนรู้จากประสบการณ์ของตัวละคร นิทานชาดกมักมีตัวละครหรือสัญลักษณ์ที่เผชิญกับความยากลำบาก และผ่านประสบการณ์เหล่านั้น ผู้ฟังหรือผู้อ่านสามารถได้เรียนรู้คำสอนและแนวทางในการจัดการกับสถานการณ์ในชีวิตจริง

4.การส่งเสริมจิตในการแก้ไขปัญหา นิทานชาดกมักมีเรื่องราวที่จะมีการแก้ไขปัญหาหรืออุปสรรค การเห็นแบบอื่นๆ ในการแก้ไขปัญหาช่วยสร้างความคิดสร้างสรรค์ในการค้นหาทางออก

5.การสร้างความสนใจในการเรียนรู้ เนื้อเรื่องนิทานชาดกมักมีความน่าสนใจและน่าสนุก ทำให้ผู้ฟังหรือผู้อ่านรู้สึกตื่นเต้นและกระตือรือร้นในการเรียนรู้ นี่เป็นแรงจูงใจที่สำคัญในการพัฒนาการเรียนรู้

6.การสร้างความทรงจำ เนื้อเรื่องที่น่าสนใจและสัญลักษณ์ที่มีความหมายของนิทานชาดกมักจะทำให้ความทรงจำเพิ่มขึ้น ผู้ฟังหรือผู้อ่านอาจจะจดจำเรื่องราวหรือค่านิยมได้นานกว่าเมื่อเรียนรู้ด้วยข้อมูลเชิงบรรยาย

นิทานชาดกมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมการเรียนรู้ทางจิตวิญญาณและส่งเสริมการเติบโตทางสติปัญญาของบุคคล ผ่านเรื่องราวที่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์และคำสอนที่เข้าใจง่าย

อ่านบทความน่าสนใจเพิ่มเติม : ฟังธรรมมะ

ขอบคุณเนื้อหาเพิ่มเติม

http://th.wikipedia.org/wiki/ชาดก

https://kroobannok.com/blog/15781

https://guru.sanook.com/5775/